Preek van zondag 7 nov. 2021 Preek van zondag 7 nov. 2021
Kies voor het leven
 
Kiezen voor God is kiezen voor het leven. Dat krijgt het volk Israël mee op de grens van het beloofde land. Geloven is dus meer dan een verstandelijk proces waarin je op een gegeven moment, na rijp beraad, beaamt dat er een God is. In een soort welles nietes spelletje waarbij de één Gods bestaan ontkent en de ander het juist onderstreept. Nee, bij geloven staat er meer op het spel. De keuze voor God is een keuze voor het leven en daarmee voor een manier van leven, zo krijgen we mee in Deuteronomium 30. Een leven waarin we God dienen door elkaar en de wereld niet tot vloek maar tot zegen zijn. Een leven waarin niet eigenbelang of onverschilligheid regeren maar liefde en respect, in het bijzonder voor de kwetsbare naaste. Voor de wees, weduwe en vreemdeling, om de bijbelse drieslag van toen te noemen. Twee weken geleden lazen we hier bij Marcus (12: 28-34) hoe Jezus ons het dubbelgebod van de liefde meegaf: heb God lief met alles wat in je zit en de naaste als jezelf. Die twee lijnen – liefde voor God en de naaste ‒ lopen bij hem naadloos in elkaar over. Ook dat is weer diezelfde keuze voor het leven. Leven dat opbloeit als je de ander het beste gunt en elkaar tot zegen bent. Leven dat doodbloedt als je elkaar miskent en tot een vloek bent.

Dat laatste – die vloek ‒ had Israël zelf net aan den lijve ervaren in Egypte. Daar leefde men als slaven onder de knoet van de farao. Daar heersten angst, verdeeldheid en wantrouwen. Dat schrikbeeld moet het volk zien te voorkomen, nu het beloofde land voor hen ligt. Lukt het daar om na jaren van genadeloze slavernij zelf wel een samenleving op te bouwen waarin elk mens van waarde is en tot zijn of haar recht komt. Veertig jaar kon men zich daarop voorbereiden in de woestijn, na de uittocht, de bevrijding uit Egypte. Veertig jaar om Egypte van je af te schudden en uit jezelf te krijgen. Nu wordt het dus menens, op de grens van het beloofde land. Kiest het volk voor God of valt het terug in allerlei afgoderij? Bouwt het aan een leefbare toekomst of valt het terug in het barre verleden? Komt het bestaan straks tot bloei of wordt het net als eerder in Egypte de dood in de pot, met een slaafs leven dat van angst en geweld aan elkaar hangt. Die keuze is ook nu nog actueel, bijvoorbeeld in het huidige Israël maar net zo goed in Europa en in ons eigen land. Is er gerechtigheid en solidariteit? Is er oog voor de meest kwetsbare medemens? En minstens zo actueel: is er oog voor onze kwetsbare aarde. Daarover boog men zich in het Schotse Glasgow, waar zo’n beetje alle landen van de wereld bijeen waren vanwege de klimaatscrisis. Met keuzen die alles met leven en dood te maken hebben. Is er oog voor onze nu al zwaar gehavende aarde die lijdt onder opwarming en uitputting? De kans om deze eeuw met elkaar terug te vallen in de woestijn of erger, in de chaos en het cynisme van Egypte, is levensgroot aanwezig. Ook daar is veel geloof nodig, van mensen die kiezen voor de schepping en het leven.

Die toewijding, aan God en aan het leven, speelt ook een mooie rol in Marcus 12. We lazen het korte verhaal over een weduwe die in de tempel komt en daar, ondanks haar armoede, twee muntjes offert. In de lijn van het dubbelgebod van Jezus kun je zeggen: één muntje voor God en één voor de naaste. Op die manier getuigt ze hier in het verborgene van haar geloof. Maar Jezus heeft het gezien en staat er bewust bij stil, ja, Hij maakt deze vrouw tot een voorbeeld voor iedereen. Met name voor die religieuze leiders in de tempel die vooral eerzucht en hebzucht uitstralen. Ze verslinden de huizen van de weduwen, waarschuwt Jezus in het fragment daarvoor, en zeggen voor de schijn lange gebeden op. Dat lijkt geloof maar is het niet. Hoe anders handelt deze weduwe, in dat kleine gebaar dat tegelijk zo groots is. Ze leeft echt vanuit haar geloof, hoe moeilijk haar bestaan ook is. Helaas horen we niets over haar achtergrond. Maar alles in haar bestaan zal onzeker zijn. Als weduwe is ze haar steun en toeverlaat kwijt, ze moet verder zonder de man die hopelijk haar maatje was. Ook was die man degene die haar bescherming kon bieden tegen armoede, geweld en andere dreigingen. Nu is deze vrouw dus, zeker als ze kinderloos bleef, teruggeworpen op zichzelf. Er zijn geen sociale voorzieningen, ze is grotendeels afhankelijk van de goedheid van anderen. Om die reden, leert de wet van Mozes, behoren weduwen tot de oogappels van God en verdienen ze alle respect en bescherming.

We weten evenmin hoe deze vrouw aan haar muntjes kwam. Misschien heeft ze net daarvoor wat zelf gekweekte groenten of kruiden verkocht op de markt. Dan heeft ze weer wat geld voor een dag of twee. Hoe dan ook, ze houdt het niet voor zichzelf. Al is het weinig ‒ de waarde wordt één quadrans genoemd, vroeger stond er één duit ‒ het is in verhouding juist heel veel. De duit die zij als arme weduwe in het zakje doet, betekent zoveel meer dan wat anderen van hun overvloed afstaan. Zeker, het heeft iets van een dwaze gift, maar Jezus toont er groot respect voor. Deze vrouw, merkt Hij op, geeft haar hele levensonderhoud. Je kunt ook lezen: ze gaf haar hele leven. Want in het Griekse origineel staat hier ‘bios’, een woord dat we tegenkomen in biologie ‒ de leer over het leven. Of wie net als ik de laatste James Bond heeft gezien, niet echt een aanrader, die ging naar de bioscoop ‒ letterlijk ‘levend beeld’. Je kunt dus zeggen dat deze vrouw heel haar leven toewijdt aan God, ze legt alles in zijn handen. Zoals Jezus zelf dat ook zal doen: tot in de dood wijdt Hij zijn leven toe aan God. Dat klinkt ook door in wat Hij uitroept op het kruis: in uw handen beveel Ik mijn Geest. Misschien zit daar zijn diepe respect voor deze vrouw. Dan voelt Jezus bij haar een sterke verwantschap. De overgave, de toewijding die zij hier laat zien, is ook de zijne.

Geloven is niet zomaar een verstandelijk gebeuren, zo begon ik. Dat leren we van Israël, op de grens van het beloofde land. Dat leren we ook van deze weduwe die Jezus tot voorbeeld voor ons allen maakt. Er staat veel meer op het spel. Geloven is kiezen voor het leven, en daar je eigen leven op afstemmen. Het is kiezen voor de God die de bron van alle leven is. Het is kiezen voor de navolging van Christus die we mogen kennen als de weg, de waarheid en het leven zelf. Vandaag vieren we hier dat Leo bewust voor deze weg kiest, voor een leven dat kiest voor het leven. En in de doop wordt ook de kleine Lucas op dat spoor gezet. Hij mag delen in het verbond dat God met de mens en heel de aarde sluit en dat al wat leeft ten goede komt, het aloude verbond dat met Israël dat Hij in Christus vernieuwde. In dat verbond gaat het altijd weer om een toegewijd en waarachtig leven, genadig en aandachtig, liefdevol en zorgzaam. Het gaat om een leven, ons leven, dat kiest voor het leven. Amen.
terug