Preek van Kerstochtend 25 december 2019 Preek van Kerstochtend 25 december 2019
Preek over Lucas 10:38-42 gehouden in Wijk bij Duurstede op de 5e zondag van de zomer, 21 juli 2019 door ds. Jaap Doolaard, Odijk

Een van de leuke dingen van vakantie is ook de ontmoeting met vreemde mensen.
Er zijn er die alleen al daarvoor naar een ver land gaan.
Ze komen soms thuis met mooie verhalen.
Jarenlang deed ik het beroepshalve,
contacten aangaan met wildvreemden,
vooral toen ik in het ziekenhuis werkte
ongevraagd meldde ik me in het ziekenhuis aan een bed,
zei wie ik was en vroeg of het goed is dat ik even kwam vragen hoe het gaat.
Eigenlijk hadden mensen er maar zelden bezwaar tegen.
En in de kortste keren werd ik in het levenshuis van mensen
binnengelaten en er rondgeleid, door de kamers
en hoorde ik de verhalen van wat er zich allemaal afspeelde.
Zelfs gingen soms de luiken open naar de rommelzolders,
of de kelderdeuren waar ook van alles ligt weggestopt.
Vreemd genoeg  komen al die dingen vaak aan het oppervlak
als je in een ziekenhuis ligt en je leven wat door elkaar ligt
en je even tijd hebt om na te denken.
Een pastor is dan soms een welkome gast.

Het evangelieverhaal van vandaag
gaat over zo’n soort ontmoeting onderweg.
Er zijn drie personen: Jezus, Martha en Maria.
Jezus spreekt en Maria luistert
Ze is weliswaar de zwijgende derde
maar ze spreekt een duchtig woord mee.
Martha komt wel aan het woord
en schiet uit haar slof.
Die twee vrouwen zijn ons vertrouwd
Als een spreekwoord
Je hoeft niet eens zo Bijbelvast te zijn
om een vrouw die overdreven aan het zorgen is een Martha te noemen.
En als je weet dat die naam betekent: ‘zij die heerst’
is het negatieve beeld compleet: een bazige vrouw.
Maria is dan de ontvankelijke,
Zij is de vrouw met het positieve imago.

In het gezin waaruit ik kom was het andersom.
Het een groot gezin waar altijd veel te doen viel.
Dus daar was het motto: aanpakken
Wie aanpakte werd geprezen en wie zich drukte met een leesboek
kon een standje verwachten.
Allerlei anekdotes doen in de familie de ronde.
Mijn oudste zus – een van haar namen is trouwens Maria –
hield meer van lezen dan van de boel opruimen.
Toen een van de jongsten haar op een dag zag breien
liep die naar onze moeder
en riep uit: “moeder, moeder, Klarie (zo heet die zus), Klarie breit”
Dat was nog nooit vertoond.
Later moest ze wel aanpakken,
want ze is moeder van zes kinderen geworden
en ze heeft een hele serie kleinkinderen.

Terwijl zij op reis waren…
Het verhaal over Jezus wordt door Lucas verteld als een reisverhaal.
Het is de reis naar Jeruzalem.
De schaduw van het kruis valt erover.
Op die weg ontmoet hij mensen,
vertelt hij zijn verhalen en spelen zich de conflicten af.
Voert hij gesprekken en geneest hij mensen.
Jezus wordt in de dorpen waar hij doorheen trekt
overigens lang niet altijd gastvrij ontvangen.

Vandaag horen we dat ze in een dorp komen
en dat Jezus wordt uitgenodigd door een vrouw die Martha heet.
Zou ze weten wat ze doet?
Jezus is niet alleen, heeft altijd minstens zijn discipelgroep bij zich.
Dus je huis loopt wel gelijk vol.
Ineens 13 gasten…Dat fantaseer ik, want de 12 leerlingen komen niet voor in het verhaal.
Waarom nodigt Martha ze uit? Je weet het niet.
Ze heeft daar een huis en als ze iemand in haar huis gevraagd heeft
voelt ze zich verantwoordelijk voor haar gasten.
Dan moet het ook in orde zijn.

Oude schilderijen in een museum
moet je proberen te bekijken
met de ogen van toen;
uit de tijd dat ze gemaakt zijn.
Een gids die je rondleidt vertelt dat als eerste.
Dat is met oude verhalen als dit ook zo.

Het is echt wel bijzonder.
In de oud-oosterse wereld van die tijd
was het nauwelijks voorstelbaar
dat een vrouw goederen beheert,
de huishouding leidt en als een man gasten ontvangt.

Ze heeft ook een zuster, Maria.
We lezen maar weinig over die twee vrouwen,
ze komen ook helemaal verder in het evangelie niet meer voor
Je weet niet waarom Martha Jezus uitnodigt
Of ze elkaar kenden weet je ook niet
Allemaal vragen waarin Lucas niet is geïnteresseerd.
Dus wij moeten er ook maar niet over speculeren.
Uit het evangelie van Joh kennen we Maria en Martha als de zusters van Lazarus,
maar dat brengt ons ook niet verder als we Lucas willen begrijpen.
Wat wel belangrijk is,
- het moet zelfs wel shockerend geweest zijn in die tijd -
dat is dat Jezus vrouwen onder zijn discipelen had.
Er wordt geen onderscheid gemaakt.
Dat was absoluut roldoorbrekend!
In Christus is geen man of vrouw moet de boodschap van de kerk zijn.
Het heeft lang geduurd voor dat een beetje begon door te dringen
En helaas is er in de kerk en in de wereld
nog heel vaak groot verschil
en zijn de rechten van man en vrouw bij lange na niet altijd gelijk.
Daar is nog een wereld te winnen.

Waar het om gaat is het gesprek van Martha en Jezus.
Aanleiding is het gedrag van Maria.
Martha ergert zich daaraan.
Oppervlakkig gezien heeft ze ook gelijk.
Martha loopt zich het vuur uit de sloffen om eten klaar te maken
En Maria steekt geen hand uit.
Ze vraagt het Maria ook niet.
Ze speelt over de band.

Ze zegt tegen Jézus dat hij tegen Maria moet zeggen dat ze moet helpen.
Zo werkt het niet natuurlijk, vandaag niet en toen ook niet.
Er is niets mis mee om je ogen te kost te geven
en een handje te helpen als je ziet dat dat nodig is.
Dat lijkt me nogal normaal.
Menselijk en dus ook christelijk.
Maar ik denk dat dit verhaal
over zo’n alledaagse gebeurtenis meer in petto heeft.
Soms moeten we wat duwen en trekken aan een bijbeltekst
om er evangelie, woord van God in te horen.

Als Jezus in huis komt, wordt het een leerhuis,
althans dat kun je opmaken uit de houding van Maria.
Zij zit aan de voeten van Jezus en luistert naar hem.
Dat is de technische term voor de leerling,
die met alle aandacht, met lichaam en ziel is gericht op wat de meester leert.
Ze zuigt als het ware de woorden op die Jezus zegt.
Maria is geconcentreerd op het wezenlijke,
het woord van Jezus, dat is het woord van God.

Wat opvalt is dat Jezus niet met zijn naam genoemd wordt –
Here, heet hij, Kyrios,
Dat is hetzelfde woord als waarmee in het OT God wordt benoemd.
Wat hier gebeurt is hetzelfde als in het verhaal van de Emmaüsgangers.
Daar is die vreemdeling, die met hen meeging,
en bij hen bleef  en met hen at;een hij legt uit
wat in al de Schriften op hem betrekking heeft.
Dan herkennen ze Jezus Christus, de Opgestane.
Dat is de Maria kerk

Martha zit daar niet bij.
Zij rammelt met de potten en pannen in de keuken
en is daardoor volledig in beslag genomen.
Zij heeft geen tijd, geen oor, ze dient.
Dat is niet niks, zeker niet.
In het Grieks staat daar dat ze als een diaken bezig is.
Wat is een gemeente zonder diaken
Wat is het woord zonder de dienst ?
Dan kon je in het voorafgaande verhaal horen,
over de barmhartige Samaritaan
waar de Priester en de Leviet
net terug uit de tempel
voorbijgaan aan die man die daar in elkaar geslagen langs de weg lag.
Een diaken weet wat er gedaan moet worden,
heeft de ogen niet in de zak en weet van aanpakken.
Er zijn gemeenten, maar ook gelovigen voor wie alles daarin opgaat.
De inzet voor de wereld is het ijkpunt of je een voldoende haalt.
Volledig in beslag genomen door het onrecht in de wereld.
Bezorgd en druk over vele dingen
Dat is de Martha kerk

Zou dat ooit nog één kerk kunnen worden ?
De Martha en Maria kerk ?
Want het kan toch niet dat we die twee tegen elkaar uitspelen.
Dat zou immers ook onszelf verscheuren.
Want soms zijn ze beurtelings onze eigen zusters.

Martha voelt zich in de steek gelaten door haar zuster
En door Jezus onbegrepen
Geïsoleerd is ze, eenzaam.
Ik ken dat gevoel ook wel, bij me zelf en bij anderen
Je zet je zo in voor de kerk, voor je medemens,
je staat altijd klaar voor anderen
je bezoekt zieken en ouderen, ……
je doet zoveel dat je soms geen tijd voor andere waardevolle dingen
je agenda is overvol en het wordt niet gewaardeerd

Als Martha dat ter sprake brengt tegen Jezus
- Here (weer dat woord!) kan het u niet schelen dat mijn zuster mij al het werk alleen laat doen ? Zeg tegen haar dat ze mij moet helpen-
dan spreekt hij geen enkel afkeurend woord uit over Martha’s werk.
Maria en Martha staan niet tegenover elkaar
als licht en duisternis, als goed en kwaad
Nergens wordt Martha opgeroepen haar gastvrijheid prijs te geven,
of de zorg voor een heerlijke maaltijd,
of het beheer van haar huis los te laten.
Jezus wil haar niet bevrijden van haar dienstbaarheid,
haar het diakenambt ontzeggen.
Hij wil haar wel bevrijden van wat haar de vreugde en de glans ontneemt
het besef dat ze overal alleen voor staat
en dat God geen oog voor haar heeft.
Maar Martha moet nog iets leren.

De stille, onbeweeglijke Maria is daarin Martha voor…
Jezus zegt dat zij een goede keuze had gemaakt
Het beste deel…..

Er is verschil.
Het evangelie leert ons onderscheiden.
Dat leerde Maria
toen Jezus in hun huis kwam. 
Ze liet vallen waar ze mee bezig was
en zette zich aan Jezus’ voeten..
Je kunt niet direct snappen
waarom dat Maria wel overkwam
en Martha niet. 
Vergelijk het met de discipelen die vissers waren
Gewoon werklieden, bezig met vissen
Dat was hun alledaagse leven.
Maar als Jezus voorbij komt en zegt
Volg mij
dan laten ze alles liggen
vragen niet wat Jezus te bieden heeft, maar ze gaan.
Ze kiezen het beste.

In het evangelie hebben de verhalen vaak een open einde.
Dit ook.
Wij weten niet hoe Martha verder reageerde.
Het is steeds of wij dat antwoord moeten geven
met ons leven en met onze keuzen.

Christus die door de wereld gaat
verheft zijn stem niet op de straat
Hij spreekt ons hart aan, heden
en wenkt ons met zich mede
En lokt ook nog zoveel ons aan
tot wie zouden wij anders gaan?
Hij heeft – en zal ons geven
alles – het eeuwig leven.

In de Bijbel gaat het vaker over die twee wegen
En het maken van de goede keuze
Eigenlijk al vanaf het begin
De keuze tussen de boom des levens en die van de kennis van goed en kwaad
Of het krijgt een naam in Kaïn en Abel, Jacob en Ezau, Izaäk en Ismaël, Saul en David
De verloren zoon en zijn broer
En hier Martha en Maria
De keus is dan niet: ik ben voor Maria en tegen Martha of andersom
Maar veel meer:
ik kies voor God die mij tegemoet komt in deze menselijke gestalten
en die mijn leven licht maakt 
Ik zou willen eindigen zoals de gelijkenis van de barmhartige Samaritaan eindigt:
Ga heen, doe gij even zo.
Amen



 
terug